CENAZE ŞÖLENLERİMİZ

Her milletin kendine has cenaze kültürü, ritüeli, örf ve adetleri vardır. Toplumumuzdaki bazı değerlerin dejenere olması, cenaze ritüellerimizin de şekil değiştirmesine yol açtı.

Cenaze evinde bir süre yemek pişmez. Bu nedenle başsağlığı için taziyeye gelenler yanlarında çay, şeker, börek gibi yiyecek bir şeyler getirirler ya da mahalleden komşular, eş, dost ve yakın akrabalar cenaze sahibinin yemek ihtiyaçlarını karşılarlar. Bu, cenaze sahibine yapılacak en büyük yardımlardan biridir. Her ne kadar acılı insan için,  yemek öncelikli ihtiyaç olarak hissedilmese de  neticede geride kalanlar için hayat devam ediyor.

Ancak, son zamanlarda, cenaze evine yemek getirme adetinin: "Cenaze evine gelmişken, hazırda yemek var karnımızı doyuralım, yumul bakalım!" anlayışına dönmüş olması gerçekten rahatsız edici bir hal almaya başladı.    

Cenaze evi, bir süre sonra, sürekli bir şeyler yenilip içilen, sanki bir ölü evi değil de,  bir şölen ve eğlence yeri havası içerisinde, kurulup kaldırılan masalar, gelip giden tepsiler, dağıtılan yemekler ve pidelerle, cenaze evini bir aş evi haline getirmekte, bir araya toplanma amacından uzaklaşılmaktadır. Uzun zamandan beri görüşmeyenlerin birbirleriyle olan sohbeti, araya karışan kahkahalar, siyaset ve futbol muhabbeti, ilerleyen safhalarda cenaze evini resmen kahvehaneye çevirmekte, ziyaret amacı unutulmaktadır. Genelde kadın erkek ayrı yerlerde oturulan durumlarda, kadınların tarafında neler olduğunu  bilemiyorum ama erkeklerin sohbetinden bir nebze daha ciddiyet ve saygı taşıdığını düşünebiliyorum.

Cenaze evlerine yemek getiren yardımsever Türk toplumundan, cenaze evinden otlanan toplum haline ne ara geldik bilinmez ama
1980' li yıllarda Tunceli yöresindeki  bir cenaze adeti Tuncay Özkan'ın "Ötekiler" adlı kitabında şöyle anlatılıyor; 

"..Köyün en fakiri bizdik. Biri ölecek olsa en çok ben sevinirdim. Hemen kalburu alır, uçarcasına koşa koşa götürür cenazenin üzerine koyardım. Gelenek olduğu üzere bütün köy halkı kalbura para atardı. Para cenazeyi yıkayana, sıcak suyun kaynatıldığı kazanın sahibine, o suyla ölüyü yıkayan ve dualarını okuyan hocaya, ölüyü yıkarken su dökene ve köyün en fakirine, yani bana paylaştırılırdı. Parayı alır almaz kışlık ihtiyaçlarımızı giderirdik. Bu yüzden ölüm haberine çok sevinirdim.Sevinirdim çünkü bu bizim yoksulluğumuz kadar, o insanların ölmesi kadar zorunluydu..."
  
Ölü evine para yardımı yapılan adetlerden, ölünün başında para, miras konuşan toplum haline geldik. 

Bazı köylerimizde hala güzel geleneklerimiz devam ettirilmekte, yardımlaşma yine var. Ancak şehir cenazeleri farklı. "Karıma Mektup" adlı şiirinde "En fazla bir yıl sürer yirminci asırlarda 
ölüm acısı." diyerek ölüm acısının süresini  Nazım Hikmet fazla bile biçmiş. Artık şimdi "bugün cenaze yarın deniz" gibi oldu neredeyse. Ertesi gün herkes işine gücüne bakıyor. 


Caner Yaman "Güzel Kaybettik" isimli kitabında:
"Kalabalık sevmiyorum ben. Cenazeye gitmesen de olmaz. Bir an önce bitsin de kaçayım diye bakıyorum. Yaşarken yanında olamadıklarımızın cenazesini görev bilip akın ediyoruz oraya. Vefa yarışına giriyoruz. Kazanan yok o yarışta. Samimiyetsiz, densiz, yersiz bir kalabalık."


Önünden geçen cemaatin omuzunda taşıdığı bir tabut gördüğünde, tabutun içinde belki bir gün önce yolda görüp, verdiği selamı bile almadığı, belki de sendeleyip yere düştüğünde ya da yaşlılıktan bitap düşüp nefesi daraldığında çaresiz gözlerle etrafa bakınıp "bir yardım eden yok mu?" dercesine yakaran, fakat yanından geçen kalabalıktan kimsenin dönüp bile bakmadığı adamın,  koşarak tabutunu sırtlayıp sevabın bir ucundan yakalamaya çalışması ne kadar sahtekar, ne kadar samimiyetsiz. 

Eeeyy ! insanoğlu.  Almak istediğin o sevabı, adamın cenazesini omuzlayarak değil, düştüğünde elini tutup kaldırarak, verdiği selamı alarak, sağlığında "Ne sıkıntın var ?" diye sorarak kazanabilseydin keşke.. 

Bugün herhangi bir cenaze evine kanlı canlı, ete kemiğe bürünüp gitmiş olan bizler, gün gelecek kara servilerle süslü, insan etiyle beslenen o muhteşem hüzünlü bahçede olacağız belki de.

"Ölüler, yaşayanlardan daha çok çiçek alır. Çünkü pişmanlık minnetten daha güçlüdür." der Anne Frank, "Anne Frank'ın Hatıra Defteri" adlı kitapta. Sevdiklerinize hediye etmek istediğiniz çiçekleri, söylemek istediğiniz güzel sözleri, o hüzünlü bahçeye bırakmamanız ve köylülerimiz sayesinde hala var olan güzel adetlerimizi unutmayarak çocuklarınıza miras bırakmanız dileklerimle,

Ben gidip biraz Ali Ekber Çiçek türküleri dinleyeyim.

"Bu meydanda serilidir postumuz,
Çok şükür Mevla'yı gördük dostumuz,
Bir gün kara toprak örter üstümüz
Çürütür ey benli benli canlar çürütür
Ölürse tenler ölür
Canlar ölesi değil." 

ÖNÜMÜZDEKİ HAYATLARA BAKICAZ

Futbol hayattır. Futbol ve futbolun içinde yaşanan  oyun kuralları hayatın yazılı olmayan kanunları misali hayattan kesitler sunuyor önümüze. 

Futbola büyük kulüp altyapısında başlarsanız,  hayata 1-0 önde başlarsınız. Zengin doğmak gibi. Semt takımında keşfedilmeyi bekleyen amatör topçu olarak başlarsanız, “ki buna da fakir doğmak diyoruz.” yolunuz uzun, işiniz baştan imkansız değil ama zor gibidir. 

Bazen yenik başlarsın hayata. Dakika bir gol bir. Hemen toparlanmalısın. Bırakmamalısın ne hayatı ne de oyunu. Olmayacak pozisyonlardan ne goller çıkacağını bilemezsin. Pes etmemelisin.Maçın 90 dakika olduğunu unutmamalısın

Belki hayata galip başlarsın. Ama bu maçı galip bitireceğin anlamına da gelmez. Hayat galibin rahatlığını affetmez. Farka gitmenin yani durumunu daha da iyileştirmenin yollarını zorlaman gerekir. Hayat gibi futbol da tembelliği affetmez.

Futbolda hoca önemli. Her şey futbolcuda bitiyor olsa da iyi bir hoca size güzel bir gelecek vaad eder, tecrübelerini size aktarır. Zirveye çıkan yolu gösterir. Hayatta da hocanız, yani aileniz, öğretmeniniz iyi ise iyi bir insan olma yolunda daha şanslısınız demektir. Tabi her şey önce sizin istemenizde. Aynı futboldaki gibi. Hocan ne kadar iyi olursa olsun siz de o yetenek, istek ve azim yoksa sizden futbolcu olmaz, bu hayatın yükünü de kaldırmak zorlaşır.

Futbolda da, hayatta da golü atmak için  nerede duracağını bilmen yeterli. 
Sahip olduğun kaleyi sağlam korumalısın. O “kale” hayatta, senin canın, ailen , işin, sevdiklerindir. 

Maça iyi hazırlanmazsanız, iyi antrenman yapmazsan başarılı bir maç geçirmezsin. Öğrenciler sınava iyi hazırlanmazsa sınavda başarılı olamazlar. Rakibi nasıl maçtan önce tahlil etmek gerekiyorsa, olağan durumlara da hazırlıklı olmayı gerektirir hayat.

Saha içindeki paslaşmalar hayattaki yardımlaşmaları andırır.Verdiğin güzel bir pas, sana belki de gol vuruşu olarak geri döner, takımın kazanırsa sen de kazanırsın.

Bencilliğin yeri yoktur futbolda, hayatta olduğu gibi. Hemen dışlanırsın. Her topu ben kullanayım, her golü ben atayım dersen, o topların çoğu boşa gider, kimse de bir daha sana pas vermez. Uygun durumda, yeri geldiğinde topa nasıl vuracağını bilmek gerekir. Belki o şans sana 90 dakika boyunca bir kez gelir ama sen nasıl olsa bir dahakine gol yaparım dersen, belki de o şans sana hiç gelmez ya da oyundan ya da hayattan erken çıkarsın. Hayatta da postacının kapıyı bir kere çalmadığı durumlar vardır.

Beleşçiliğin de yeri yoktur futbolda. O yüzden icat edilmiştir ofsayt kuralı. “Armut piş, ağzıma düş” zihniyetidir, yattığı yerden para kazanmaktır  gerçek hayattaki karşılığı  bunun.

Ceza sahasında kendini yere atıp penaltı bekleyen  bakışlarla hakeme bakmanın cezası ise futbolcuya  gösterilen karttır. Bazen hakem inanır bunlara “ki bu rolü çok iyi yapan futbolcular vardır.” Düpedüz sahtekarlıktır bu. Hırsızlıktır. Rakibinden çalmaktır. Bir dahaki pozisyonda gerçekten faule maruz kalsalar dahi hakem vermez penaltıyı. Yalancı çobanın hikayesidir bunun gerçek hayattaki karşılığı. Hayat sahtekarlığı affetmez. 
  
Futbol oynanmadan kazanılmaz. Rakibi küçümsemek yapılan en büyük yanlıştır. Hayat, yaptığın işi ya da çevrendekileri küçümsemeni asla affetmez. Fazla rahatlık iyi değildir futbolda. Bir bakmışsın senin küçümsediğin takıma yenilmişsin, puan durumunda senin üstünde olmuş, Hayatı hafife almaktır bu.

Futbolda topa sahip olmak, oyunu kurmak önemlidir. Bu, hayatta da  insiyatifi elinde tutmak demektir. Yani kontrol hep sende olmalı, oyununu başkasının yönetmesine izin vermeyeceğin gibi, hayatını da başkasının yönetmesine izin vermemelisin. 

Futbolda gereksiz sertlik yapmanın cezası kırmızı karttır. Hayatta da gerekmedikçe kaba kuvvet kullanmaman gerektiğini bilmelisin. Ancak “kale”ne giden futbolcuyu yere indirmene göz yumulabilir, o da cezası karşılığında. Gerçek hayattaki “kale”nin neyi ifade ettiğini  yukarıda bir yerlerde söylemiştik.

Hakemin verdiği kararı değiştirmediği bilinciyle verilen kararlara itiraz etmemek de hayatta kaderine razı olmakla örtüşür. 

Hayat  uyarır bazen, sarı kartını gösterir. İkinci sarı kartı  yememeyi düşünmelisin hep, oyun dışı, hayat dışı kalmamak için.

Tribünlere oynamak diye bir deyim vardır  futbolda. Sahada güzel hareketler yapar, tribünden alkış alır ama ya sonuca gidemez ya da takıma bir faydası olmaz. İş hayatında da vardır tribüne oynayanlar. Patronuna, müdürüne iş yaparmış gibi görünüp bir şey üretmeyenler de hayatın tribünlerine oynar.

Futbolu sahada yöneten hakemdir. Onun gözünden hiçbir şey kaçmaz. Hayatın da bir hakemi vardır. O’nun da gözünden bir şey kaçmaz. Hakem cezayı peşin keser verdiği ya da vermediği kararlarla. Hayatın hakemi ise cezayı sonraya bırakır. Belki de  hayat oyunundaki rahatlığımız da bundandır.

Futbolda artık bazı maçlarda “VAR” (Video Yardımcı Hakem) sistemi var. Hakem, karar vermekte zorlandığı pozisyonlarda eliyle ekran işareti yaparak, maçı durdurup pozisyonu tekrar izleyip kararını buna göre verebiliyor. Hayatın “VAR” sistemi yok. Yaptığımız, yapmadığımız iyilikler ve kötülükler hayatın sona ermesinden sonra karşımıza çıkacak. “Hayatım bir film şeridi gibi gözümüzün önünden geçti” deriz ya, “VAR” dır o. Öbür dünyanın “Var” ’ı dır.

Maç 90 Dakika, hadi bilemedin uzatmalarla 100 dakika. Maça başlarken futbolcular, herhangi bir sakatlık ya da şanssızlık olmazsa sahada kaç dakika kalacaklarını biliyorlar. Hayatta ise doğduğumuz andan itibaren ne kadar kalacağımızı bilmiyoruz. Futbolcu bir maç kaybetse bile “önümüzdeki maçlara bakıcaz artık” deyip yoluna devam ederken, ne yazık ki hayat insana ikinci bir 90 dakika vermiyor. 

Futbol hayatının bitmesi jübiledir. Takım arkadaşlarının omuzlarında terk eder sahayı futbolcular. Bir süre sonra da unutulur. Ne tesadüftür ki hayatı da yakınlarımızın omuzlarında terk ederiz. Bir süre sonra unutulmak üzere.

Maç doksan dakika, hayat belirsiz. Hayat bir futbol maçı ise hayatın süresini artırmak sizin elinizde. Kendinize iyi bakın, daha çok sahada kalın. Süresi belirsiz bu hayatı dolu dolu yaşayın. Hakemin ikisi kısa, üçüncüsü uzun maçın bitiş düdüğünü duyduğunuzda her şey için artık çok geç olabilir. 

Futbol hayattır.

ÇOCUKKEN DE GÜNLER 24 SAAT MIYDI?

 "O zamanlar insanlar yavaş hareket ederlerdi. Salına salına meydanın bir tarafından karşı tarafına geçer, dükkanlara salına salına girer çıkar, hiç acele etmezlerdi. Bir gün yirmi dört saatti ama sanki daha uzunmuş gibiydi. Acele etmeye gerek duyulmazdı. Çünkü gidecek bir yer yoktu. Ne satın alınacak bir şey, ne de satın almak için para. Ama bazı insanlar için o dönem belli belirsiz bir iyimserlik dönemiydi."

Harper Lee' nin "Bülbülü Öldürmek" adlı kitabından 1800' lü yılların Amerikası'ndaki Maycomb kasabasını anlatıyor bu satırlar. 

1970' li yıllar Türkiye'sinin Aydın şehrinde de değişen bir şey yoktu. O zaman da günler yavaş geçerdi. İnsanlar da yavaştı. Koşuşturma yoktu. Trafik yoktu. Sokakta oynarken günde belki en fazla beş tane araç geçerdi sokaktan. Okul servisleri yoktu. Akşam gezmeleri, ancak evlerden evlere komşu gezmeleri idi.  Çay bahçeleri, kafeler, parklar, barlar, restoranlar ya yoktu, olanlar da şimdiki gibi dolu değildi.

Her şey yavaştı. Alışveriş de yavaştı. İnsanlar bıkmadan sıkılmadan sıra beklerlerdi. Elektrik faturası, su faturası, banka sırası ve hastane muayene kuyruğunda. Kimsenin elinde telefon da yoktu, vakit geçirecek. Ama herkes sırasını beklerdi sabırla. Şimdiki gibi otuz saniye market kasasında bekleyip "Yeni kasa açılmıyor mu kardeşim?  Ne biçim süpermarket burası?" diyen yoktu. Hoş zaten market de yoktu ki ne süperi. 

Çarşıya çıkılıp paketler, poşetler dolusu eşyayla, kıyafetle eve dönülmezdi. Bugün çarşıya çıkılır. Kıyafet beğenilir. Alınıp alınamayacağı düşünülür, alınmaya karar verilmişse babadan olur alınır, muhtemelen "Dur bir bakarız aybaşı gelsin de." cevabı alınırdı. Bu cümledeki "Bakarız"  "Şimdilik paramız yok, alamayız" demekti. Aybaşı gelir alınmazdı, öbür ayda alınmazdı. O ay hiç gelmezdi ve o ay geldiğinde büyük ihtimalle de birkaç gün sonrası  ya Ramazan yada Kurban bayramı olurdu. İstenilen kıyafet aylar sonra alındığında nasıl kıymetli olurdu, hiç eskitilmezdi. Öyle arkadaşlarım vardı ki,  sanki bir tişörtle çocukluğu geçmiş sanırsın. Başka kıyafetle görsen tanıyamazsın. Başka yoktu yani, o kıyafeti çok sevdiğinden değil, belki de yoktu, başka yoktu ama hep aynı şey mi giyilir diye hiç sızlanılmazdı, ayıplanmazdı da.

Hafta sonu nereye gidelim, ne yapalım diye bir derdimiz de yoktu. Harper Lee' nin roman kahramanı Scout'un dediği gibi, nasıl Maycomb dışında gezilecek bir yer yoksa, Aydın içinde olmadığı gibi Aydın  dışında da gezilecek, gidilecek bir yer yoktu. Evet belki parası ve aracı olan  Kuşadası yada  İzmir'e giderdi ailesiyle. "Olum var ya biz Bodrum'a gittik !" "Marmaris'e gittik !" diyen arkadaşlara sanki uzaya gitmiş gibi bakılır, kıskanılırdı. Ben "İstanbul'a gittik." diyeni duymadım, zaten giden olsaydı da kesinlikle ona başka bir gezegene gitmiş gibi bakacağımızdan eminim. Yaz boyu belki bir defa Kuşadası'na gidilirdi, günübirlik, hepsi bu. Aracı olan küçük azınlık dışında kısa mesafeli bir yere gitmek bile toplu taşıma ile zaten yeterince işkence olurdu. Gideceğin yolda geçecek sürenin en az beş katı süre dolmuşun gelmesini beklemek vardı ve sıkılınsa da beklenirdi. 

Bomboş geçen zamanlar, boşa geçen zamanlar. İnsanlar belki düşünmeye daha çok zaman ayırıyordu bu beklerken geçen boş zamanlarda. Ulaşım da yavaştı. Kimsenin acelesi yoktu. Yollar şimdiki gibi araçlarla dolu ve trafik olmadığı halde... 

Hayat belki yavaştı, yokluk vardı ama biz mutluyduk. Ne yoksulluktan nefret ederdik ne de bundan gurur duyardık. Aslında yoksul değil yoksunduk çoğumuz. Parası olanın da alabileceği pek bir şey yoktu zaten.  Çok paramız yoktu ama yine de mutluyduk. Hediyelerin insanları şimdikinden daha çok mutlu ettiği zamanları yaşadık. Küçük şeylerle mutlu olmasını biliyorduk. 


Yıl 2018. Hız çağındayız, tek tuşla banka işlerimizi hallediyoruz, fatura ödeme kuyruğunda beklemiyoruz, kuyrukta beklemiyoruz, beklesek de sıkılmıyoruz, çoğumuz durakta dolmuş beklemiyor, özel aracımızla varacağımız yere on dakika geç gitmemek için daha hızlı gidiyoruz, hızlıyız ama mutlu değiliz. 

Yeni kıyafetler almak için bayramları bekletmediğimiz çocuklarımız var ama mutlu değiller.

1970' lerde hayat kesinlikle şimdi yaşadığımızdan daha yavaştı ve zordu, ama biz mutluyduk. 

KORNALARIN DİLİ

Araçlar, kornalarıyla, insanların birbirleri ile anlaştıklarından daha iyi anlaşıyorlar ve bir ifade tarzı olarak araç kornası kullanıyor yurdum insanı.

Birbirleri ile korna çalarak selamlaşıyorlar, olmadı selektör yapıyorlar, yeri geliyor kornaya uzun uzun basarak küfür ediyorlar. 

Kornaya ne kadar uzun süre basılı tutarsan küfürün şiddeti ve etkisi de o kadar yüksek olur. Kısa korna birinci derece yakınlara selam gönderilirken, uzun süre el çekilmeden basılı korna ile bütün sülale rahatlıkla selamlanabilir. Karşı taraf da uzun uzun kornaya basarak cevap verirse bunun anlamı  "bilmukabele, ben de senin yakınlarına selam söylerim!" demektir.

Karşıdan gelen tanıdık bir araca kısa basılan korna “naber”, karşılık olarak basılan uzun korna, “iyi valla nolsun” demektir.
      
Trakya’da ise karşıdan gelen tek kısa korna “nabyon be ya” iken karşılık olarak basılan çift korna “aynı be ya, sen nabyon” demektir.

Aynı birliğin minibüsleri ya da aynı firmanın otobüslerinin kornalaşması ya da sellektörleşmesi  “iyi yolculuklar”,  yerine göre de "selam kaptan kardeşim" demektir.

Birbirlerinden ayrılırken basılan tek kısa korna "hadi eyvallah, görüşürüz" manasındadır.

Düğün ve sünnet konvoylarında ise günün favori şarkıları korna ile seslendirilmeye çalışılır. 

Futbol takımlarının taraftarlarının şampiyonluk ve galibiyet kutlamalarında ise aralıksız kornalar basılır. Bu arada araçlar birbirlerine zarar verseler bile umursanmaz, karşılıklı korna çalınıp devam edilir. 

Karayolunda sol şeritte ağır ağır gidiyorsan arkandan hızla gelen bir tırın şiddetli kornasının, "Önümden çekiiillll ulaaaannn !!!" demek olduğunu söylemeye herhalde gerek yok.

Sarı ışığın yeşile döndüğü, saniyenin onda biri kadar geçen o sürede, hala hareket etmeyen öndeki araca basılan korna ile aslında sürücü  "hadiii yürüüüü paşa kelle bekliyor onu yetiştirmem lazım" demek istemektedir. Bu arada bilmeyenler için uyarayım, sarı trafik ışığı hazırlan değil "kornaya aban" demektir. 
     
Şehir merkezinden köylere yolcu taşıyan minibüslerin, yol güzergahlarında yavaş yavaş giderken kesik kesik kısa aralıklarla çaldıkları korna ise "ha-di gi-di-yo-ruz-yok-mu-yol-cu" demek.

Sürücünün aracı ile evinin önünde durup, aracın camı açık kapısından kafayı dışarı sarkıtarak yukarı balkona bakıp bastığı uzun korna ise "hadi ben geldim aşağı inin gidelim" demek. 
      
Yolda radar varsa yardımsever otomobiller selektör yaparak birbirlerini uyarır. Karşı tarafta yine uzunları yakıp söndürüp teşekkür eder bu uyarıya.  Karanlıkta karşıdan uzun farlarını yakarak geleni  uyarmak için  yine uzun farlar kullanılarak gelene korna eşliğinde selektör yapmak devamında uzunları  gözüne çakmak ise "bilader o uzunları yaktığında  benim  gözler de aha bak büyle oluyür" demektir. Karşıdaki inat edip uzunları yakmaya devam ederse,  yanından geçerken  uzun uzun kornaya sürekli basmanın manasını da yukarıda anlatmıştık. (Ayrıca bkz: Medeni Kanun alt-üst soy hısımlığı konusu)
       
Hele bir de havalı korna ile derdini anlatanlar var ki;  “Baba” filminin melodisini seslendiren mi ararsın, öksüren, hapşuran mı hepsi var. Türk Marşı çalan kornalara  sahip araçlar da içlerindeki sanatçı kişiliği öne çıkaran sürücüleri barındırırlar. 

Bütün bu olumsuz örneklere rağmen araçlar,  insanların birbirleri ile anlaştıklarından daha güzel anlaşıyorlar. Bomboş sokakta birbirine selam vermeden geçip gidenler, trafikte birbirini uyaran ama yaya geçidinden, alt ve üst geçitlerden geçmeyenleri uyarmayanlar, yaya geçidine park edenleri uyarmayanlar, bir mekana girdiklerinde “selam” vermeyenler, vedalaşırken “Allahaısmarladık”, “hoşçakal“ demeyenler, yere tükürdü diye, gürültü yaptı diye uyardığında küfür yediklerin, hep bu araçları icat eden ve onları kullanan bizler değil miyiz? 

Araçların da gevezeleri yok mu? Tabi ki var. Bunlar olur olmaz yerde ve olur olmaz saatte kornasını kullananlar.  
       
Lütfen trafikte araç kornalarını gereksiz yere, hele geç saatlerde kullanmamaya özen gösterelim. Daha saygılı, daha duyarlı vatandaşların yaşadığı şehirlerde yaşamak hepimizin hakkı...

NEREDE BU VİCDAN?

        -"Sokaktaki çocukları aç, susuz ve kış günü ayağı çıplak görünce vicdanım sızladı."
        -"İşlediğim cinayetten ötürü fena halde vicdan azabı çekiyorum."
        -"Bu yapılanları vicdanım kabul etmiyor."
        
          Günlük hayatta "Vicdan" kelimesini sıkça kullanıyoruz. 

          TDK sözlüğü;" Kişiyi kendi davranışları hakkında bir yargıda bulunmaya iten, kişinin kendi ahlak değerleri üzerine dolaysız ve kendiliğinden yargılama yapmasını sağlayan güç." olarak tarif ediyor.

         Kutsal bilgi kaynağı wikipedi vicdanı şöyle tanımlıyor. "Vicdan, kişinin kendi niyeti veya davranışları hakkında kendi ahlaki değerlerini temel alarak yaptıklarını veya yapacaklarını ölçüp biçtiği bir kişilik özelliğidir."
         
           Vicdan azabını ise; "Yapılan bir işten dolayı duyulan acı, üzüntü" olarak tanımlamak mümkün.

            Ömer Bin Hattab ise "Kötü bir işin en gizli şahidi vicdanımızdır." 

           "Vicdan, içinizden geçen 'başkası bakıyor olabilir' sesidir. demiş H. L. Mencken.

           "Tüm insanlar dünyaya, kafa ve yüreklerinde bir iç mahkeme ile gelirler. Bunun adına vicdan denir." diyor, Aydın Boysan.


BU "VİCDAN" DENEN OLGU VÜCUDUMUZUN TAM OLARAK NERESİNDE?



             Peki bu “vicdan” denen olgu vücudumuzun tam olarak neresinde? 

             beyin, kalp, mide ?

            Anlaşılan insanın içinde bir vicdan olgusu var. Fakat vicdan vücudun tam olarak neresinde?  beyin? kalp? mide? Vicdanımız sızlayınca; kalbimiz mi titreşir? O zaman vicdan kalbimizin içinde mi? Aklımız mı karışır? Demek ki vicdan beynimizde. İçimiz mi sızlar, karnımız mı ağrır? Öyleyse vicdanımız midemizde. 
             


            Suçsuz bir canlıyı öldürdükten, hırsızlık yaptıktan, savunmasız bir canlıya zarar verdikten sonra pişman olunca neremiz acıyor acaba?


                                                         *     *     *    *    *

        Mehmet Anıl'ın Afet adlı kitabında okumuştum. Kitabın bir yerinde Peri ile aralarında şöyle bir sohbet geçer:

             "-Herkesin vicdanı vardır Pericim, en gaddar canilerin bile, hem biliyor musun, herkesin vicdanı enikonu aynı boyuttadır. Kalp, karaciğer, safrakesesi gibi bir organdır o da. Kişiye göre az çok değişse de sonuçta, eh, aynı işi görür.
          
          Vicdanın, tıpkı bağırsaklar gibi içinde  pis ve kötü şeyler barındırdığı bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Suçluluk duygusu, günah, utanç gibi bünyeye zararlı maddelerle tıka basa dolarsa, bağırsakların boşalması gibi vicdan taşar ve içindeki bütün pisliği artık garezi kimeyse suratının tam ortasına püskürtür!
        
          Eğer vicdan safra kesesi gibi dolarsa, gel ona vicdan kesesi diyelim, patlar ve içindeki pislik moral peritonite yol açıp bünyeyi zehirlemeye başlar. Beynimiz buna fırsat tanımamak için, tıpkı bağırsakları boşaltması gibi, vicdan kesesini küçük bir delikten, yani bildiğin ağızdan, karşısındakinin suratına püskürtür. Artık kime ne kötülük ettiyse.

         En acımasız sandığın insanların vicdanı aslında en çok mesai yapan organdır. Bu hınzır organ çalışırken hayli şamata çıkartır. Vicdanın sahibi de gürültüyü bastırmak için bağırmak zorunda kalır. Bütün mesele bu!
             
             Ne var ki Allah tarafından vücudumuza yerleştirilen bu yalan makinesini kandırmak çok kolay değildir. Doğal olarak açma kapama düğmesi de bizim değil onun elindedir." der.

                                            *     *     *     *      *

           Her insanın içinde vicdanı var ve sabit bir yerde durmuyor anlaşılan. Vücudun organları aynı zamanda vicdan görevini de yaparlar. İsteyerek yahut istemeyerek yaptığımız  haksızlıklar, adaletsizlikler, hırsızlıklar eğer biraz insancıl duygularımız varsa vicdanımızı rahatsız eder.  Karnımıza ağrılar girer, beynimiz hep bunu düşünmek zorunda kalır, belki de bağırsaklarımız  bozulur, yaptığımız vicdansızlıkları düşündükçe daha ileri boyutta kalbimiz daha çok çarpmaya başlar, nefes alıp vermemiz hızlanır. Vicdan böylece organ organ dolaşır vücudumuzda. Yaptığımız doğru davranışlar ise vicdanımızı rahat ettirir. Dolayısıyla organlar sadece kendi işini yapar.    

          Vicdansız olarak sıfatlandırdığımız  bazı insanlara da kızmamamız gerekir. Belki de onların vicdanı, daha anne karnında bir ceninken göbek kordonunun içinde idi  ve doğduktan sonra o kordonla birlikte toprağa gömüldü gitti. 

          Vücudumuzun neresinde olursa olsun vicdanınızı her daim rahat tutacak, onu sızlatmayacak  ve  diğer organlarınıza  da  iş çıkarmayacak davranışlar sergilememiz dileklerimle...

                                           *     *     *     *      *


           Vicdanının sesini, dinle bak ne diyor.... Ben gidip biraz Müslüm Gürses şarkıları dinleyeyim.

BABAM BENİ ŞAHDAMARIMDAN ÖPTÜ – Ozan ÖNEN

Bana ayrılan bu köşede, okuduğum kitaplardan aklımda kalanları sizlerle paylaşıp belki de toplumumuza yeni okuyucular kazandırmak ve kitabı almayı düşünenler için de kitap hakkında ön bilgiler vermeyi amaçladım.
Ozan Önen'in “Babam Beni Şahdamarımdan Öptü” kitabının büyük bölümü haftalık mizah dergilerinde yazdığı yazılarından oluşuyor. Bir dönem felsefe öğrencisi olmasının yazılarında büyük etkisi var. Filozoflardan alıntıları çok hoşuma gitti. Bunda benim de felsefe öğrencisi olmamın da büyük payı var tabi ki. Kitabın tamamı çok güzel yazılardan oluşuyor. "Söyle Yabancı... Evin Neresidir?", "Sen Kimsin" "Ben de Seni'ler" "Babam Beni Şahdamarımdan Öptü" özellikle beğendiğim yazıları. Zarfsız Kuşlar" yazısında bahsi geçen öğretmen Halil Serkan Öz'ün durumu beni hakikaten her okuduğumda, duyduğumda beni çok derinden etkiler. Öğrencilerine verdiği, kendi el yazısı ile yazılan kitap listesi de gözden geçirilmeli. "Olsun Makamı" yazısında bahsi geçen Kaz Dağlarındaki Tahtakuşlar Köyünü çok merak ettim en kısa zamanda gidip görmeyi düşünüyorum. Yaşadığım yer olan Aydın'da 3 yıl Aydın Fen Lisesinde okuması da beni ayrıca sevindirdi. 

              Kitaptan altını çizdiğim satırlar ise şöyle:

"İnsan, en sevdiklerini bile toprak altına göndermişse; mezarlıklar, gözüne ev gibi görünür artık: Eskisi gibi tedirgin olmaz oralara giderken."

"Heves bir kere gitmeye görsün; hayata, insanlara ve kendine o an küsmüyor musun? O yitip gidince, içine üflenmiş nefes de bitmiş olmuyor mu?"

"Şu yıldızlı gök kubbede, güneşten ve aydan sonra en çok parlayan sen ol.
Afrodit'ten al adını; Venüs yıldızı desinler; çobanlar seni Çobanyıldızı diye sevsinler, akşamcılar Akşamyıldızı diye; sabah namazına kalkan hacılarsa Sabahyıldızı."

"Harmandalı oynayan zeybeklerin, kollarını her havaya kaldırıp yere çöktüklerinde, aslında, şaraplık üzümleri toplayıp sepetlere koyduklarını ve yeniden ayağa kalktıklarında da o üzümleri şarap olsunlar diye ezerek kendinden geçen Dionysos alaylarına karıştıklarını gör..."

"Bir ülke kurardık ki hayal edebilen, hevadan uzak ama hevesini yitirmemiş...
Bir halk ki birbirini boğazlamayan ve kalem tutmayı yeni öğrenmiş temiz yüzlü çocuklar gibi sarılmaya aç.
Yeşile hain değil, hayvana zalim değil.
Merhametsiz bencilliğinden kurtulmuş bir ülke olunca; yazılı olmalarına gerek duymaksızın sahip çıktığımız vicdani değerlerimiz bize yeterdi...
Eğer halen varsa dünyanın sabaha karşı hayalleri...
Eğer tazeyse gündüzün hayal kırıklıkları...
Eğer memleket için dertlenirken uykuların halen kaçıyorsa...
Sabahlayarak yaşayanların hayal ettiği ülkeler, kurulmaya halen müsait demektir."

"Bana 'Kadın nedir?' diye sorulacak olsa  'şöyle derim: 'Kadın gözyaşlarını saklamak için şişeler üretmiş tek canlıdır.' "

"İnsan, babası hayattayken, sanki tüm babalar hayattaymış gibi bir yanılgıya; babası öldüğündeyse sanki sadece kendi babası ölmüş gibi bir küskünlüğe meyillidir."

"Sevdiğin biri ölünce; içinde kırk mum birden yanarmış, her geçen gün, içindeki o kırk mumdan biri sönermiş..Kırkıncı güne gelindiğindeyse o kalan mum hiç sönmez, sen ölene değin içinde hep yanarmış."
Güzel kitap. “Okuyun” derim ben. Bir sonraki kitabımızda buluşmak üzere..

OKU !

“İkra bismi Rabbilkellezi halek” diye buyuruyor Allah kutsal kitabımızın Alak Suresi 1.ayetinde. Yani “Oku!...Yaratan Rabbinin adıyla oku”.  Oku diye buyurmuş. 
Yüce Allah: ilk emir olarak “Oku” demiş “Yaz” dememiş belki ama bunu da bana sevgili  Fatma Yazıcı dedi. “Yaz !”  “Sen çok kitap okuyorsun, okuduğun kitapları yaz, kitaplarla ilgili incelemelerini yaz, altlarını çizdiğin, sevdiğin beğendiğin cümleleri yaz, güncel hayattan gözlemlerini yaz, ne istersen yaz.” Dedi. Ben de O’nun sesini dinledim. Bu güzel sitede yazmaya başladım.  
Dünya ülkeleri arasında okuma alışkanlığı sıralamasında 86. sırada ve yıllık kitap harcaması kişi başına “1 TL” olan bir ülkenin vatandaşı olarak, vaktim yettiğince, “boş zamanlarımda” değil özellikle “kitap okumaya ayırdığım zamanlarda” okumaya çalışıyorum. Okuduklarımı da başkaları ile paylaşmak, anlatmak, öğrendiklerimin başkalarının da öğrenmesi bana zevk veriyor. Ne olursa olsun okuyorum. İş hayatı, ev hayatı ve günün koşuşturmacası içinde vakit bulmaya çalışıyorum. Kitap ya da dergi okumadan, o günkü bir işimi eksik yapmışım gibi geliyor. Bu bir görev olmuş bende. Gün içinde vakit bulamazsam, uykumdan fedakarlık yaparak okuyorum. Keşke daha çok zamanım olsa da daha çok okuyabilsem. 
Alman edebiyatçı Goethe: “İnsanın iki ömrü olmalı, biri okumak diğeri yaşamak için.” Diyor. Bu söze katılmamak mümkün değil. O yüzden Fatma Yazıcı hanımefendinin teklifi benim çok hoşuma gitti. Burada yazacağım bir kitap incelemesi, belki bir kişinin o kitabı almasını, bir başka kişinin de ondan etkilenerek kitap okuyanlar kervanına katılmasını sağlayacak. Son zamanlarda  gençler arasında biraz daha fazla kitap okuma oranının yükseldiğini görüyorum. Ama yeterli değil. Akıllı telefonlar, tv dizileri, pc oyunları gençleri ister istemez kitaptan uzaklaştırdı. Mevcut eğitim sistemi de öyle. Ders haricinde kitap okumalarına zaman bırakmıyor. Ama yaz tatilleri ne güne duruyor? 
İtalyan bilim insanı, yazar, edebiyatçı, eleştirmen ve düşünür Umberto Eco, “Gülün Adı” isimli romanında: “Bizler kitaplar için yaşıyoruz. Kargaşa ve yozlaşmanın egemen olduğu dünyada hoş bir görev bu.”  Diyor. Arjantinli öykü ve deneme yazarı  Jorge Luis Borges de cenneti bir kitaplık olarak düşlüyor.
Çalışma hayatının keşmekeşinden şikayet edip ancak “emekli olunca sıkılırım” diyenlere kızıyorum. Ben emekli olunca sıkılacak zaman bulamam herhalde. Ancak bu karmaşalı, haksızlığın, adaletsizliğin ve savaşın eksik olmadığı bu dünyada olan bitenleri de okumak insana her zaman huzur vermiyor. “Gidelim buralardan…İlaçlarını yanına alma, kitaplarımı almayayım ben de. Biraz da onlar çıldırtmıyor mu bizi. Havası ilaç, denizi kitap bir yerlere gidelim.” Diyor “Z Raporu” kitabında Ali Lidar. Kitaplara yaklaşırken insandan da uzaklaşmamak lazım. Ama çoğunlukla da, çevresinde dönen haksızlıkları ve cahiliyeti  görünce, hayatında sadece kitaplar olsun istemiyor mu insan?   
Gençler! bulduğunuz her şeyi okuyun. Sevdiğiniz düşünceyi de, sevmediğinizi de. Bazıları da  kitap okuyana iyi gözle bakmaz. Türkçe’de “Alim olup çıktın başımıza” diye bir söz var. Hala kullanılıyor. Alimlik kötü bir şey demek ki halk gözünde. Serseri olmaktan, cahillikten kötü. İlginç. “Alim olup çıkmak”. Oturduğum evin, birisi karşımda, diğeri yan balkonda iki tane emekli öğretmen komşum var. Aydın sıcak yer malum herkes yaz akşamları balkonda. Her iki komşum da her akşam balkonda oturuyorlar ve boş boş ya gelen geçene bakıyorlar ya da gözlerini dikip etrafı seyrediyorlar. İkisinin de ellerinde bir kez olsun gazete ya da kitap görmedim. Görev yaparken gençlere kitap okumalarını öğütleyen insan olması gereken bir mesleğin mensubudur bunlar. Bana göre öğretmenlikten emekli olunmaz. Öğretme, öğrenme bilinci öğretmenlerde bir ömür boyu sürmelidir. Görünen o ki  bazı öğretmenlerimiz emekli olunca kitaplardan da emekli oluyor. Vaktiyle camilerde müezzinlik, imamlık yapmış bir abimiz vardı. Yeni emekli olduğu bir zamanda, cuma namazı vaktinde kendisini dışarda görünce ben: “Hayırdır Hocam cumada değilsin rahatsız mısın yoksa?” diye sorunca, “Yıllarca yattım kalktım namaz kıldım, artık emekli oldum. Şimdi de onlar yatsın kalksın biraz” demişti. Kendine göre haklı sebepleri olabilir. Yaptığını sadece iş olarak görmüş. Ancak “Öğretmenlik” böyle değildir. Öğretmek ve öğrenmek bir ömür boyu sürmeli.
Öğrenmenin, okumanın sonu yok. Her ay “Bu kez çok kitap aldım, bir daha ki aya daha az alayım, memur maaşı da belli” dememe rağmen yine de Aydın’da SILA KİTABEVİ’ nin önünden geçmeden edemiyorum. Seviyorum okumayı. Kitaplıktaki okunmayı bekleyen kitaplar da birikmeye başladı. Hepsi okunacak merak etmeyin. Hızlı okuma tekniklerini bilmeme rağmen bunu uygulamak bana kitaplara ihanet etmek gibi geliyor. Sindire sindire okumayı seviyorum. Bir gün “Allah’ım kitaplığımdaki bütün kitapları okumadan canımı alma” diye dua etmiştim. Belki kabul olur umuduyla, belki bu yüzdendir onları yavaş okumam. 
Hepinizi sevgiyle selamlıyorum. Yeni yazılarımda birlikte olmak üzere. Sanal alemin bir köşesinde benim de izimin olmasını sağlayarak bu sitede yazmama vesile olan başta Fatma Yazıcı’ya ve Olayhaber’e emeği geçen herkese teşekkür ediyorum.